Renovation and Promotion of the Value of the ancient “Intersection” land within the City

Tôn Tạo và Phát Huy giá trị vùng đất “Giao thoa” cổ trong thành phố (Kỳ.1)

(Tạp chí Xây dựng, số 12/2002; ISSN 0866-8762, trang 12-15)

“… Sự xuống cấp hay sự biến đổi của một tài sản thuộc di sản văn hóa hay tự nhiên, là một sự làm nghèo nàn di sản của tất cả các dân tộc trên thế giới …” (UNESCO, 1972)

Đã từ lâu con người nhận thấy rằng sự tồn tại của di sản là những minh chứng quan trọng lịch sử- văn hóa- tôn giáo qua quá trình tiến hóa của mỗi dân tộc ở từng giai đoạn lịch sử. Đất nước ta cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Khi đất nước giải phóng, non sông thu về một mối, thì những quần thể di tích, di sản đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước, điển hình là miền Bắc có khu phố cổ Hà Nội, Cổ Loa, các làng nghề truyền thống; miền Trung có kinh thành Huế, lăng tẩm triều Nguyễn, Hội An, thánh địa Mỹ Sơn… Chúng ta đã cùng bạn bè quốc tế khám phá ra những dấu ấn của ông cha mà không ít trong số đó có giá trị tầm cỡ khu vực và thế giới. Ngày nay, ở những nước đang phát triển như chúng ta, quá trình đô thị hóa đang nảy sinh những “áp lực” mang tính tiêu cực, ảnh hưởng đến các di sản, di tích hay không gian có giá trị một cách nghiêm trọng. Hậu quả là di tích bị đe dọa và xâm hại, đặc biệt là với những giá trị to lớn như trong lòng thành phố Huế.

• Đô thị cổ Gia Hội- Chợ Dinh trong lòng thành phố

Gia Hội- Chợ Dinh chính là một vùng như vậy, ẩn mình trong quần thể di tích cố đô Huế- nơi đã từng tập trung, hội tụ những tinh hoa- tài năng của đất nước qua hàng thế kỷ và sáng tạo nên nhiều công trình văn hóa nghệ thuật tiêu biểu và đặc trưng qua các thời kỳ thăng trầm của đất nước. Với những đặc điểm là kinh đô cuối cùng của triều đại quân chủ Việt Nam thì Huế nói chung và Gia Hội- Chợ Dinh nói riêng, còn lưu giữ khá nhiều công trình, di tích mang giá trị nghệ thuật lớn trong và ngoài kinh thành. Lịch sử đã khẳng định sự hình thành và phát triển khu đô thị cổ Gia Hội- Chợ Dinh ngay từ nửa đầu thế kỷ 19. Khi phố cổ Bao Vinh- thương cảng Thanh Hà (giai đoạn cuối TK 16 tới đầu TK 17) dần lụi tàn, và bên kia Đông Ba là sự phát triển của kinh Thành Huế (vàođầuTK 18), thìđô thị cổ này dần lan lên phía Gia Hội (cuối TK 18) và tồn tại đến ngày nay. Cho nên, Gia Hội- Chợ Dinh không những còn phảng phất nhiều hình ảnh thời kỳ ấy giữa Bao Vinh và Kinh Thành Huế mà con lưu giữ hàng trăm di tích của người Hoa, của các ông Hoàng- bà Chúa (có tên trong sử sách), người Nhật, Ấn Độ và các nhân vật lịch sử nổi tiếng một thời.

Đặc biệt, cái tên Gia Hội do chính vua Minh Mạng đặt vào năm 1837. Thời kỳ này Gia Hội nằm trên hòn đảo được bao bọc chung quanh bởi dòng sông Hương thơ mộng và sông Đông Ba nổi tiếng. Đường Chi Lăng ngày nay mà dân thường gọi là đường Gia Hội, vốn xưa có tên là phố Chợ Dinh hay Dinh Thị Phố. Giờ đây, Gia Hội- Chợ Dinh kéo dài từ cầu Gia Hội đến cầu Đông Ba trải dài trên địa phận hành chính 3 phường: Phú Cát, Phú Hiệp và Phú Hậu của thành phố Huế với diện tích khoảng 70ha.

Do vậy, mà Gia Hội- Chợ Dinh đã trở thành vùng đất “giao thoa” lịch sử và việc bảo tồn đô thị cổ này sẽ góp phần làmđậm nét những dấuấn lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Thuận Hóa- Phú Xuân- Huế, đồng thời khai thác hiệu quả những giá trị “vật thể- phi vật thể” theo phương pháp khoa học, làm động lực phát triển kinh tế- xã hội và công nghiệp du lịch trong giai đoạn mới của đất nước.

Chiêu Ứng Từ- Đường Chi Lăng

(Còn nữa)

• Kỳ 2. Định hướng bảo tồn khu đô thị cổ Gia Hội- Chợ Dinh

• Kỳ 3. Bảo tồn những giá trị “vật thể- phi vật thể”

• Kỳ 4. Thiết kế phát triển cho Gia Hội- Chợ Dinh trong môi trường đô thị hóa (1-Hạt nhân bảo tồn; 2- Cụm bảo tồn lồng ghép phát triển; 3- Mảng bảo tồn phát triển bền vững)